De laatste ‘rustplaats’ van Oom Ho

17 februari 201619 februari 2016 ~ bart@bartverkade.nl ~ 2 Comments

Het is de overtreffende trap van wrang. Terwijl de grote Vietnamese leidsman Ho Chi Minh eenvoud predikte en een simpele crematie als laatste wens had, ligt zijn gebalsemde lichaam nu al bijna vijftig jaar in een van de meest protserige mausoleums die ik ooit heb gezien.

In een lange, tot in detail geregisseerde rij (‘Walk two by two!’) schuifelen we langs de glazen kist, waarin het wasachtige maar o zo herkenbare gezicht extra griezelig wordt door de gele lampen waarmee het wordt aangelicht. Het kenmerkende sikje ligt er keurig bij. Ik probeer me voor te stellen hoe een Vietnamese bediende eens in de zoveel tijd met heilig ontzag de crypte betreedt om de vlassige haren in model te leggen. Precies zoals we ze kennen van de foto’s, de standbeelden, de portretten, de T-shirts, de petjes, de vlaggen, de handdoeken en de sculptuurtjes voor op de schoorsteenmantel.
Het mausoleum in Hanoi is pompeus, naar onze maatstaven over the top. Een hele stadswijk is ervoor afgezet. Een kilometer loop je er omheen, waarna jij en je spullen door een security check gaan die ik verder nog nergens in Vietnam ben tegengekomen. Camera’s en elektronische apparatuur inleveren!
De lange weg richting het plein waaraan het dodenpaleis ligt, is overdekt. Om de drie meter hangen boven onze hoofden tv-schermen waarop kennelijk beroemde Vietnamese artiesten de grote daden van Oom Ho bezingen. De snik in hun stem maakt André Hazes postuum jaloers.
Op het plein worden we in strakke rijen gemanoeuvreerd. De uniformen van de militairen zijn inmiddels niet meer lichtgevend groen, maar oogverblindend wit. En er zijn er veel, heel veel. Ze spieden de groepen af op toch nog binnengesmokkelde apparatuur, of ongepast gedrag (handen in zakken, te frivole lach, een luider gesprek dan fluistertoon). De Vietnamese kindertjes beseffen welk heiligdom ze betreden en geven geen kik. Het jongetje van een jaar of acht in de rij voor ons zet zijn pas ongemerkt om in marcheren.
De soldatendichtheid neemt toe naarmate we de marmeren trappen naar het Heiligdom naderen. Er ligt een rode loper, maar hij is van rubber. Op weg naar boven spieden de witte uniformen met schichtige ogen door de rijen. Bij de ingang hebben ze vervaarlijke bajonetten op de loop van hun geweer.
Dan staan we in de zaal waar Ho zijn laatste rustplaats heeft. Op de vier hoeken van zijn praalgraf een militair, op de omgang ernaast nog een dozijn. We hebben gelezen dat iedereen wordt geacht een buiging te maken voor de Vader des Vaderlands, maar daar blijkt niets van. Binnen een minuut staan we weer buiten.
Perfect georganiseerd krijgt iedereen zijn camera en apparatuur weer terug. Tijd voor selfies met de zijkant van het mausoleum, of een formele shoot met een van de vele fotografen die hier staan om Het Moment in het leven van de Vietnamees te vereeuwigen.
Naast het complex ligt het presidentieel paleis waar Ho Chi Minh van 1954 tot zijn dood in 1969 woonde en werkte. Als buitenlandse toeristen maken we de fout hem in het gigantische kasteel van Franse architectuur te plaatsen, maar de Vietnamezen weten dat ze links moeten zijn, in de eenvoudige gebouwtjes.

Een slaapkamertje met een hard bed, een werkkamer met een houten bureau, een boekenkastje. Aan de muur portretten van Marx en Lenin. Als er al wat luxe te bespeuren is, dan is het in de garage met de drie automobielen die de president heeft gebruikt. De eerste was een Peugeotje, geschonken door Vietnamese onderdanen in Frankrijk. De andere twee zijn van oerdegelijke Sovjetmakelij, met een jaar tussenpoos geschonken door

de communistische vrienden in Moskou. Het is bijna ongeloofwaardig dat Ho de laatste, een Zis, heeft aanvaard. Het is een gevaarte waarbij onze suv’s in het niet vallen.
Meanderend door een al even zorgvuldig aangeharkt park bereiken we de uitgang. Het gewone leven neemt hier zijn loop. Nog voor we het complex uit zijn, doemen de souvenirstalletjes op. T-shirts, beeldjes, voor de kinderen uniformpjes in alle kleuren, maar ook uitstallingen met goud, zilver en diamanten.

Zelfs op deze gewijde grond lukt het niet de communistische idealen overeind te houden.

Fotoshoot

15 februari 201618 februari 2016 ~ bart@bartverkade.nl ~ Leave a comment

De Kus van Jan Wolkers is beslist mijn favoriete roman. Niet alleen omdat dit het eerste boek was waarvan ik op de middelbare school zelf een bespreking hield, in plaats van me lui te verlaten op de uittreksels van mijn oudere zus en broer. Voor die boekbespreking haalde ik een 9 en dat leerde me dat een beetje inspanning tot mooie resultaten kan leiden. (Waarbij het cijfer wellicht geflatteerd was, omdat ik het als eerste op die school aandurfde het bij Wolkers altijd aanwezige erotische element op zijn eigen wijze te benoemen; mijn medescholieren en geweldige oud-leraar Nederlands Georg de Lange herinneren zich vermoedelijk het moment dat het begrip papegaaienkutje passeerde).
De tweede reden waarom ik De Kus zo koester, is dat Wolkers mij voor het leven heeft behoed voor het fenomeen Groepsreis. Ik zeg het ook altijd tegen mensen die wel zo’n trip overwegen: jij hebt De Kus niet gelezen.
Het kan mooi zijn, zo’n reis waar alles voor jou en de andere leden van de groep is geregeld. Mijn cup of tea is het niet. Dat besef ik ook nu ik voor het eerst sinds jaren weer met een rugzak door een onbekend deel van de wereld trek, van nachttrein naar motorbike, van guesthouse naar homestay. Het geregel is een deel van de pret en je kunt helemaal zelf bepalen wat je ziet en hoe lang je er blijft.
Nog belangrijker: je kiest ook je reisgenoten. Of liever: je kunt heel rap de steven wenden als je in vaarwater komt waar je liever niet verkeert.
Het is dus even schrikken als de ‘vader’ van ons guesthouse vertelt dat er op dit moment geen individuele cruises mogelijk zijn in Halong Bay, maar alleen groepstours. Het zweet breekt me uit. Als je een paar honderd kilometer reist om dit Werelderfgoed te bewonderen, dan doe je dat niet vanaf de kade. Maar een groepstour…
Bij het betreden van de boot, een Chinese Jonk, valt het alles mee. Hooguit een man of tien, en helemaal Ons Soort Mensen. Dan hoor ik naast me iemand ‘Oh – My – God’ fluisteren.
Over de loopplank nadert een Chinees echtpaar. Zij in een wit gewaad en met zo’n zonneklep op die je alleen ziet bij Aziatische vrouwen die lelieblank willen blijven. Chinees bloemetjesmotief. Ze zal een jaar of vijftig zijn, maar de uitmonstering maakt haar 75.

De reusachtige man naast haar laat alle alarmbellen afgaan. Verbeten blik ik de ogen, afzichtelijk gouden horloge om de pols, hoewel het 25 graden is zwarte handschoentjes aan, zonder vingers. Op zijn buik een enorme spiegelreflex, op zijn linkerheup een dikke geldtas die met een band om zijn middel én om zijn bovenbeen op zijn plek wordt gehouden, op zijn rechterheup een cameratas die groot genoeg is om de apparatuur van een modaal televisiestation in te verplaatsen.
Het schip heeft de haven nog niet verlaten of Mr. Big commandeert zijn dame naar de voorplecht en gebaart haar in de juiste pose voor de foto’s die hij van haar wil maken met het Werelderfgoed als behang. Ze laat het graag gebeuren. Wat zeg ik? Met bijna orgastisch genoegen wringt ze zich in allerlei poses.
Als decorstuk gebruikt ze de iPad waarmee ze zelf haar foto’s maakt (jawel, er zijn mensen die dat doen, ik heb zelfs al iemand gespot die al zijn foto’s maakt met een enorme iPad Pro). De Chinese dame houdt de tablet afwisselend tegen het lichaam, of juist stralend in de lucht.
Mr. Big is niet snel tevreden. Terwijl zijn Canon honderden keren klikt, commandeert hij zijn model. Niet zachtjes, echt NIET zachtjes. Ik wil niet generaliseren, maar is het een Aziatisch trekje om veel luider te spreken dan nodig is om je verstaanbaar te maken? Waar dan ook? Zelfs als een dek vol vakantiegangers echt geen boodschap heeft aan jouw commando’s?

Hij weet van geen ophouden. Mevrouw op het bovendek, mevrouw op het achterdek, mevrouw op het bountystrandje dat we aandoen, mevrouw bij de aapjes, mevrouw bij de vissen. Het is bijna niet mogelijk van het natuurlijke schouwspel te genieten, zolang dit duo onze boottrip gebruikt als decor voor hun kennelijke fetisj. Gelukkig houdt het mens haar kleren aan. Alleen de zonnepet gaat af.
Deze dag gaat nog heel lang duren, zie je iedereen denken. Maar het lot is ons gunstig gezind. Terwijl Mr. Big schreeuwend werkt aan een volgend shot, stapt hij verkeerd op een van de losse dekplanken van de oude jonk. Hij schreeuwt nog wat luider – ik stel me voor dat het nu vloeken zijn – wankelt, verliest zijn evenwicht, slaat dubbel tegen de reling en dondert drie meter lager de baai in. Het laatste wat we zien, is dat hij probeert zijn camera in zijn val boven water te houden – vergeefs, natuurlijk.
Het model begint te krijsen. ‘Hij kan niet zwemmen,’ vertaalt een Taiwanese droogjes. ‘En zij ook niet.’
Ik kijk de groep rond en zie overal exact dezelfde reactie: wij ook niet. In ieder geval vandaag niet. De stuurman merkt niets en tuft onverstoorbaar door.
Op dat moment open ik mijn ogen, die even waren geloken om de ergernis niet meer binnen te krijgen. De Canon klikt nog net zo vaak als ervoor, Mr. Big staat nog fier op het dek, zijn muse hangt nog bevallig over de reling.
Deze dag gaat nog lang duren. Had ik nu De Kus maar bij me.

List en bedrog

12 februari 201612 februari 2016 ~ bart@bartverkade.nl ~ Leave a comment

Wat was er eerder, het afdingen of het oplichten? Het is een traditionele kip-ei discussie. Zonder elkaar kunnen ze niet bestaan.
Hoe geweldig Vietnam ook is, het heeft een duistere kant. Alle reisgidsen en blogs waarschuwen ervoor: scams, oplichterspraktijken. Je kunt als toerist geen drie stappen zetten zonder op de korrel te worden genomen door iemand die graag de laatste dong uit je zak wil praten.
Op dit vlak ben ik verre van een zacht ei, maar al bij mijn eerste stappen op Vietnamese bodem bewijs ik het tegendeel. Nou ja, vooruit, bij de tweede, want de visumafgifte loopt gesmeerd. Maar dan.
Met een lach die verraadt dat ik ze door heb, loop ik op de luchthaven van Ho Chi Minh Stad de kantoortjes voorbij die een taxi aanbieden tegen betaling van (extra!) servicekosten. Ik stap buiten zelf op een van de officiële taxi’s af, zie dat hij een meter heeft, stap in en… ga voor gaas.
‘Airporttaxi fixed price,’ zegt de chauffeur en hij laat me een prachtig gelamineerd kaartje zien waarop staat dat een rit naar de stad 30 tot 35 dollar kost. ‘En graag nu vast betalen, want ik moet de tol bij het vliegveld contant afrekenen.’
Zachtgekookt was ik misschien niet, maar wel een ei. Want natuurlijk stap je alleen in een taxi met een meter die ook echt wordt aangezet. Uiteindelijk geef ik hem 30 dollar. De hele weg blijft hij smeken en bedelen om de laatste 5, maar die kan hij op zijn buik schrijven. ‘Fixed price,’ is nu mijn tekst.

Het enige dikke aan sommige taxi’s is de rekening

Het tafereel zal de Vietnamreiziger tot vervelens toe blijven achtervolgen. Vooral bij stations en luchthavens ben je overgeleverd aan de taximaffia. Ze spannen (bijna) allemaal samen en houden de gelederen keurig gesloten.
In Hanoi hebben we de pech aan de rand van de nacht het stationsplein op te rollen, uit de nachttrein. De ene na de andere chauffeur weigert ons ‘op de meter’ naar het centrum te brengen. Ze willen 200.000 dong hebben, 8 euro. Pas na veel gedoe vinden we iemand die het voor 120.000 doet. Als we de andere dag terug gaan met een taxi waar de meter wel aan staat, rekenen we 26.000 dong af. 1 euro.
Zelfs in het openbaar vervoer moet je oppassen. Als we tegen 8 uur ’s ochtends bij een van de officiële busstations van Hanoi aankomen voor een rit naar Halong Bay, roept een vriendelijk knaapje dat we nog net met de bus van 8 uur mee kunnen, als we opschieten. Samen met een Rus stellen we de vraag die elke toerist hier voor in de mond ligt: ‘How much?’
Het knulletje heeft geen tijd. Opschieten moeten we. Terwijl we naar zijn bus lopen, blijven we aandringen. ‘How much!’ Hij graait in zijn zak en laat eventjes een biljet van 200.000 dong zien. Per persoon. Dat is de prijs die je voor een toerbus betaalt, niet voor de streekbus.
De Rus loopt mee, wij zoeken toch maar de kaartverkoop op. Daar kopen we voor 160.000 dong 2 kaartjes voor de bus van 9 uur, want die van 8 uur is net weg. ‘O nee, toch niet,’ zegt de verkoopster en ze schrijft nieuwe kaartjes uit. ‘Loop maar met hem mee’, zegt ze en wijst naar het knaapje van zojuist. Die staat aan het loket naast ons kaartjes te kopen. Voor de Rus en de andere mensen die hij voor 200.000 de bus in heeft weten te praten. Per ticket 120.000 dong winst, dat is een rendement van 150 procent voor het oplichtertje. Als we bij de bus aankomen, verontschuldigt hij zich bij de chauffeur dat wij echte kaartjes hebben. Die zit dus ook in het complot.

De trucs zijn zo wijd verbreid, dat je er paranoïde van wordt. Sommige verkopers kijken ons gek aan als het wantrouwen van onze gezichten druipt bij het horen van een prijs. En we betrappen ons erop dat we soms heibel schoppen over (omgerekend) 6 eurocent.
Maar dan hebben we er toch weer een bij de ballen. ‘Hé’, zegt Annelin in een restaurant in het bergstadje Sapa, ‘bij jou staan heel andere bedragen op de kaart dan bij mij.’ Het klopt. Een biertje kost bij mij 25.000 dong, bij haar 10. Noodles met rundvlees bij mij 149.000 dong (het voor hier schandalige bedrag van € 5,91), bij haar voor 50.
Mijn conclusie is snel getrokken: een aparte prijskaart voor locals. Factor 2,5 voor die stomme toeristen. Als de ober de menukaarten wil meenemen, houden we de goedkope als wapen achter.
Hoe het komt weet ik niet meer, maar ergens slaat de twijfel toe. ‘Wacht eens,’ zegt Annelin. ‘Wat betekent dat Chinese tekentje dat op elke pagina van het menu staat?’ De currency converter biedt snel uitkomst. We hebben het menu met prijzen in Chinese Yuans.

'Wat is dat voor Chinees tekentje daar rechtsboven?' — ‘Wat is dat voor Chinees tekentje daar rechtsboven?’

Inderdaad een factor 2,5 (x 1000) verschil. Logisch, zo’n kaart, als je op 30 kilometer van de Chinese grens zit in een gebied waar ook de noorderburen graag een uitstapje maken.
De eigenaar van het restaurant heeft ook nagedacht. ‘Waarom wilden ze die menukaart bij zich houden?’ Nog voor wij iets kunnen zeggen, verontschuldigt hij zich omstandig voor de bezetting vanavond. ‘Vanwege Nieuwjaar is de kok naar zijn geboortedorp, net als de meeste mensen uit de bediening. De service en de kwaliteit zijn misschien niet optimaal geweest.’
Wij schamen ons en geven een dikke fooi.

Hand made in Hoi An

5 februari 2016 ~ bart@bartverkade.nl ~ 1 Comment

De laatste keer dat ik echt kleding kreeg aangemeten, was dat een schattig jurkje. Heel precies werd het afgespeld om de juiste pasvorm te bereiken. Ik stond op de eetkamertafel van de buren. Buiten voor het raam verzamelden mijn vriendjes zich voor de beste voorstelling sinds tijden.
Het was vrijwilligerswerk. Nou ja, vrijwillig… De familie van onze buurvrouw was geëmigreerd naar Australië en laat Bartje nu net de maten hebben van hun kleindochter downunder. Eerst dacht ik nog dat alleen de maat hoefde te worden genomen, maar nee, de beker moest volledig worden leeggedronken.
Doorpassen heet dat, weet ik nu het ritueel zich de afgelopen 24 uur een aantal keer herhaalde in Hoi An, prachtig oud stadje bij de oude grens tussen Noord- en Zuid-Vietnam. Iedere ervaringsdeskundige had me er al op gewezen dat je hier prima maatkleding kunt laten maken.

Ik kijk dus niet gek op als bij aankomst in het hotel meteen een plattegrondje wordt gegeven met de tailorshop erop. Daar begint mijn misrekening, want Hoi An heeft niet één tailorshop, maar vierhonderd. Er zijn er meer dan restaurants. Getuige de duizenden beoordelingen die ze krijgen op Tripadvisor, gaat het ze voor de wind.
Goed georganiseerd als ik ben, heb ik me vooraf wel geïnformeerd over de gangbare prijzen voor een op maat gemaakt kostuum. Rond de 60 dollar moet lukken. Dollars ja, want zodra de bedragen groot worden, communiceert de Vietnamese middenstander in de munt van de oude vijand. Zestig dollar klinkt aanlokkelijker dan 1,4 miljoen dong.
Zestig dollar, dat is misrekening twee. Ik ken het mooie spel van loven en bieden een beetje en met Annelin aan mijn zijde – de hardste onderhandelaar die ik ken – kan ik heel Hoi An aan.
Maar niet Kimmy. Met grote ogen van verbijstering (‘Denkt deze Hollander nu echt dat je voor 60 dollar een fatsoenlijk kostuum kunt laten maken?) weegt ze af of ze voor de milde of de harde weg moet kiezen. Het wordt de eerste. Heel geduldig legt ze uit hoeveel meter stof er in zo’n pak gaat, hoeveel voering, dat er bij haar écht geen plakpapier in wordt gestreken om het strak te krijgen en noemt ze charmant doch beslist de kleine onvolkomenheden in mijn bouw (echt hele kleintjes, hoor) die ik wellicht toch gecorrigeerd wil zien.
‘En dan wilt u ook nog de duurste stof, 100% wol?’ Ze zegt niet dat ik gek ben, maar ik zie het haar denken. Vriendelijk bedank ik haar voor de moeite en leg uit dat het niet mijn gewoonte is meteen in de eerste winkel tot zaken te komen. Met een charmante lach schrijft Kimmy de namen van haar vijf grootste concurrenten op en voegt er vilein aan toe: ‘Ga maar eens kijken of die uw wensen voor minder dan tweehonderd dollar kunnen inwilligen. Of ga naar zo’n prutser en reis naar huis met een kostuum dat tijdens de tweede keer dragen uit elkaar valt.’

In mijn hotel hebben ze Be Be tailor aangeprezen. Internet had me al duidelijk gemaakt dat zo’n advies een van de bekendste aller scams is. Je hoeft in die kledingzaakjes niet eens je hotel te noemen, want dat stuurt meteen na aankomst een lijst met de namen van al hun gasten naar de tailors van wie zij commissie krijgen.
Maar Be Be it was. Of een ervan, want ze hebben drie filialen in dit gat. Weer is er een charmante Vietnamese die me warm begroet. Hay weet welke style bij mij past en laat met veel plezier alle stoffen uit de collectie passeren. Kasjmir, 100% wol – ze kent mijn smaak. Schat in dat blauw me goed zal staan, maar noemt die kleur niet meer zodra ze hoort dat ik er daar al zes van in de kast heb hangen.
Ook Hay is onverbiddelijk over de prijs. Ze blijft erbij lachen, maar daar klinkt zachte spot in door. Ik durf mijn 60 dollar niet eens meer te noemen. Als ik begin bij 150, pakt ze doodleuk de staal met stoffen die ik echt niet wil. Ze ziet het aan me. Als je een pak laat aanmeten, ga je voor het beste.
Ik ben als was in haar handen. Het vooruitzicht van een kostuum dat eindelijk weer eens perfect om mijn ranke lichaam valt is te verleidelijk. Lichtgrijze wol wordt het, in een design waar mijn favoriete Italiaan Etro (ja, die waar Máxima dat leuke jumpsuit kocht!) zich niet voor zou schamen.
Toch rest er wel iets van mijn onverzettelijkheid. Ik sla al haar bijna flirterige pogingen tot ‘upsell’ af. Nee, ik heb geen twee pakken nodig. Nee, ook geen extra broek. De kekke voering is bij de prijs inbegrepen.
Het meten zelf gaat in recordtempo. Met de hulp van een collega flitst Hay de centimeter langs mijn lijf en binnen een minuut weten ze alles om een paar uur later (!) het kostuum klaar te hebben voor de eerste pasbeurt.
‘And now the shirt,’ zegt Hay, en ik voel dat ze gelijk heeft. Als ze toch je maten hebben, hoort een op maat gemaakt overhemd er toch bij. Ook over een paar uur klaar. ‘Twee graag,’ hoor ik mezelf zeggen.

Dat was gisteren. Ik ben inmiddels twee keer wezen passen. De eerste keer was het resultaat zo verbluffend, dat ik snel nog een extra broek in een prachtige lichte tint kasjmir heb besteld. De tweede keer moest Hay me bedwingen. ‘You leave tomorrow. Now it’s too late to order extra’s.’
Ik voel dat ze me nog wel wat dassen, pochets en manchetknopen gaat laten zien als ik straks mijn kleren voor de laatste keer ga passen. Hand made in Hoi An, ach wat voelt dat lekker.

Nam

1 februari 2016 ~ bart@bartverkade.nl

Als kind van de jaren ’60 ken ik de oorlog alleen van horen zeggen. Dat was waar de generatie vóór mij het altijd over had. De eerste oorlog die ik enigszins bewust beleefde, was die in Vietnam. Dat was waar mijn generatie het over had. Flower Power als machtig wapen tegen de oorlogszucht van de Amerikanen.

Zeventien jaar streden de VS tegen het communistische gevaar in Azië, maar de oorlog werd uiteindelijk in eigen land verloren. Bij elke aanval met bommen, gif en napalm brokkelde het draagvlak voor de oorlog in Vietnam verder af.

Nu ik voor het eerst in het land ben waar het zich allemaal afspeelde, is het toch een gekke gewaarwording. Vietnamezen spreken over de Amerikanen als de generatie voor mij over de Moffen. In het officiële Oorlogs Herinneringsmuseum in Ho Chi Minh Stad zijn geen vleiende teksten over de VS te vinden. Bij de oprichting in 1975 heette het museum Tentoonstelling van de Oorlogsmisdaden van de VS en zijn Marionetten. De naam is veranderd, de toon van de verstrekte informatie niet.

Het voorterrein staat vol met op de Amerikanen buitgemaakte helikopters en gevechtsvliegtuigen, van types die wij kennen uit de vele films die over de oorlog in ‘Nam’ zijn gemaakt.

Nam is ook de naam van de gids die ons meeneemt naar Cu Chi. In dat gebied, vlak bij de grens met Cambodja, is tientallen jaren verbeten gevochten tussen de Amerikaanse G.I.’s en de aalgladde strijders van de Viet Cong. Hier ligt nog een restantje van de 250 kilometers tunnels die de VC kunstig groeven om laffe en bloeddorstige guerrilla-aanvallen op de vijand te kunnen uitvoeren. Althans, dat is het verhaal dat ons is verteld.

Nam ziet dat iets anders. ‘Ik ben geboren in 1950 en in 1968 ben ik hier in de tunnels terecht gekomen. Op mijn negentiende was ik tweede luitenant bij de Viet Cong. Dat ik hier nog sta is niet te danken aan de Amerikanen. Elke nacht, jaren achter elkaar, bombardeerden ze onze tunnels met hun B-52’s.’

De tanige gids is streng. ‘Mijn groep hier in een rij staan!’ verordonneert hij bij aankomst bij het tunnelcomplex. ‘Om te wachten op het vuurpeloton?’, grapt een toerist die dan nog niet weet dat hij een echte VC-veteraan voor zich heeft.

Alleen op Vietnamees formaat pas je door de ingang

Zodra we dat wel weten, kijken we toch anders naar die koddige reisleider. Bloemrijk, met een verbeten trek om de mond, vertelt hij over zijn dagen in de tunnels. ‘Als je verder dan vijf meter van een luchtgat zat – dood. Als de Amerikanen je zagen – dood. Als je er ’s nachts nog zat als de B-52’s kwamen – dood.’

‘Weet je waar we ’s nachts zaten?’ Hij laat zijn groep minstens vijf minuten gissen. Geen antwoord is goed. ‘In de bossen rond de Amerikaanse basis, kilometers verderop. Dat was de enige plek waar ze niet bombardeerden.’

Bij elk gat in de grond dat hij toont, ondervraagt hij iemand. ‘Waar kom jij vandaan?’ vraagt hij aan een hipster met een ruige baard. Die denkt even na voor hij antwoordt. ‘Ehm… I’m from the United States.’

‘You are American!’

‘Yes, I’m sorry.’

‘How old are you? From what year?’

‘I’am from ’75.’

‘You are from ’75? You know nothing. You don’t know shit.’

Vanaf dat moment is de hipster de pispaal. Als er iemand moet proberen hoe nauw die luikjes naar de tunnels zijn: ‘Where’s the American guy?’ Als iemand moet proberen de loop van een tank tien keer boven zijn hoofd te tillen: ‘Where is he?’ Als het hem met moeite lukt de tien keer te halen: ‘And now with one hand!’ Waarna Nam moeiteloos voordoet hoe je dat doet. Vijftien keer op en neer, daarna nog een keer hoog boven zijn hoofd met één arm. Mochten de Amerikanen nog niet weten hoe taai die VC zijn, dan weten ze het nu.

Het meest vervreemdende zijn de voortdurende geweersalvo’s die klinken in het dichtbegroeide woud. Het maakt de afschrikwekkende verhalen van de veteraan bijna levensecht. De geluiden blijken niet uit speakers te komen, maar van een speciaal veld naast de museumwinkel. Aan de ene kant kun je snuisterijen kopen, aan de andere kant kogels.

‘Kalasjnikovs, M-15’s, de zwaarste mitrailleurs die er bestaan. Hier kun je alles afvuren. Je betaalt per kogel,’ roept Nam. Het loopt storm. Frêle meisjes komen terug van de schietbaan met rode plekken op hun bovenarmen van de zware terugslag. De Britten die de hele weg bier hebben zitten hijsen op de achterbank van de bus, vuren het zwaarste mitrailleurgeschut af. Ze kunnen de kogels niet tellen.

Als Nam voor de vijftiende keer die middag de koppen van zijn groep telt, mist hij er één.

De Amerikaan.

Even zie je een twinkeling in zijn ogen, maar dan gaat hij toch terug naar het slagveld om de verloren zoon te zoeken. Gebroederlijk komen ze terug, op weg naar de bus voor de terugreis.